بازتعریف نظم امنیتی منطقه پس از شکست بزرگ آمریکا

همشهری آنلاین - بهنام صدقی:

۱-نقطه عطف تاریخی

طلوع نظم جدید

جنگ چهل‌روزه با شکست متجاوزان پایان یافت و ساختار قدرت در منطقه را در مسیری تازه قرار داد. خلیج فارس وارد مرحله‌ای شد که نشانه‌های آن در سخنان رهبر انقلاب به روشنی قابل مشاهده است.

۲- چارچوب تحلیلی فصل نوین

بازتعریف نظم سنتی

«فصل نوین خلیج فارس» یعنی آغاز دوره‌ای که در آن مفروضات قدیمی درباره امنیت، بازدارندگی و نقش قدرت‌های بیرونی به چالش کشیده می‌شود و نظم سنتی آبراه حساس منطقه بازآرایی می‌گردد.

3- فروپاشی الگوی امنیت وارداتی

پایان یک توهم

دهه‌ها امنیت منطقه بر حضور نظامی آمریکا استوار بود، اما تجربه نشان داد این حضور نه‌تنها ثبات نیاورد، بلکه به منبع دائمی تنش تبدیل شد. نتیجه طبیعی این روند: بی‌اعتباری الگوی امنیت وارداتی.

۴- اخراج آرام اما قطعی

آمریکا، از ضامن امنیت تا عامل بحران

کشورهای منطقه پس از ناکارآمدی پایگاه‌های آمریکایی در برابر حملات تلافی‌جویانه ایران، بیش از هر زمان دیگر به بی‌فایده بودن حضور آمریکا پی بردند. خروج تدریجی آمریکا از منطقه، یکی از تحولات کلیدی فصل جدید است.

۵- تحول مفهوم بازدارندگی

ایران، بازیگر تعیین‌کننده هزینه‌ها

توانمندی‌های نظامی و غیرنظامی ایران، پس از رخدادهای اخیر، به عاملی حیاتی در محاسبات قدرت تبدیل شده است. افزایش هزینه اقدام نظامی علیه ایران، خود یک متغیر راهبردی و بازدارنده مؤثر است.

۶- قلب فصل نوین

تنگه هرمز در مقام یک اهرم راهبردی

هرمز فقط یک گذرگاه جغرافیایی نیست، شریان حیاتی انرژی جهان است. نقش ایران در مدیریت این تنگه، امروز از سطح ابزار فشار فراتر رفته و به نقش یک تنظیم‌کننده امنیت منطقه‌ای ارتقا یافته است.

۷- از مسیر ترانزیت تا محور بازدارندگی

اهمیت جهانی یک تنگه

تحولات اخیر جایگاه تنگه هرمز را از یک معبر ساده صادرات انرژی به یک مؤلفه مرکزی در ترتیبات امنیتی خلیج فارس تبدیل کرده است؛ نقطه‌ای که هر تغییر در آن پیامد جهانی دارد.

۸- تغییر آرام ادراک عمومی

نقش افکار عمومی در نظم جدید

در گذشته حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای نشانه ثبات تلقی می‌شد، امروز همان حضور، نماد وابستگی و حتی بی‌ثباتی است. این تحول ذهنی، هرچند آهسته، اما زیربنایی و تعیین ‌کننده است.

۹- جان کلام

خلیج فارس در حال عبور از یک برهه تاریخی است: پایان امنیت وارداتی، افزایش نقش بازدارندگی ایران، ارتقای اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز و دگرگونی برداشت‌های عمومی از امنیت. این مجموعه، شالوده «فصل نوین خلیج فارس» را می‌سازد.